وابستگی به موادمخدر و محرک همانند بسیاری دیگر از مشکلات به تغییر در رفتار نیاز دارد؛ پس باید آگاهی فرد افزایش و باور او تغییر یابد. فرآیند تغییر رفتار به ۵ مرحله تقسیم می‌شود؛ قبل از آگاهی، آگاهی، آمادگی، اقدام و نگهداری.  البته در مورد وابستگی به مواد، مرحله ششمی ‌را هم می‌توان متصور شد که عبارت است از «عود» یا «بازگشت»: 

۱- مرحله قبل از آگاهی: زمانی است که شخص هیچ قصدی برای تغییر رفتار خود ندارد. در این مرحله افراد از مشکلاتشان بی‌خبرند و مساله این نیست که توانایی حل مشکل را ندارند، بلکه از پی‌بردن به مشکل خود نیز ناتوان هستند. معمولا اعضای خانواده، دوستان و اطرافیان کاملا از مشکل آنها باخبرند ولی خود فرد با فرافکنی مشکل را در دیگران می‌بیند. مداخله آگاهی‌بخش در این مرحله می‌تواند بسیار كمك‌كننده باشد. 

۲- مرحله آگاهی:  در مرحله آگاهی، خود شخص می‌داند مشکل وجود دارد و جدی در مورد غلبه بر آن فکر می‌کند ولی هنوز تصمیم نگرفته است. افراد در این مرحله به راه‌های مختلفی فکر می‌کنند و گاهی این تأمل چنان طولانی می‌شود که حالت وسواس‌گونه پیدا می‌کند بنابراین با کمک باید آنها را به مرحله بعدی هدایت کرد. 

۳-  مرحله آمادگی:  این مرحله شامل فرآیندهای قصد و رفتار است. در این مرحله فرد گاهی بی‌درنگ دست به اقدام می‌زند و تغییرات خوشایند جزیی را اعلام می‌کند اما تا رسیدن به رفتار جدید فاصله دارد. چنان‌چه مرحله آگاهی‌بخشی با تعیین اهداف توأم باشد، شخص با تعهد زیاد، مرحله آمادگی را طی می‌کند و به مرحله بعدی راه می‌یابد. 

۴- مرحله اقدام:  در این مرحله افراد رفتارها، انتظارها یا محیط خود را تغییر می‌دهند تا بر مشکلات فایق آیند. این مرحله به انرژی قابل‌ملاحظه‌ای نیاز دارد و نیازمند فراهم آوردن شرایطی است تا رفتارهای جدید باعث تغییرات جدی و پایدار در فرد شوند. 

۵- مرحله نگهداری:  مرحله نگهداری، آخرین مرحله تغییر رفتار است. در این مرحله افراد کوشش می‌کنند آن‌چه از مرحله اقدام به دست آورده‌اند، تثبیت کنند. به بیانی دیگر، این مرحله تداوم تغییر ایجاد شده است. برای افراد وابسته به مواد، این مرحله ممکن است تا پایان عمر طول بکشد.  از آن‌جا که عود یا بازگشت درمورد مشکلاتی چون اعتیاد، یک قاعده محسوب می‌شود، ناگزیر آن را به‌عنوان یکی از مراحل تغییر رفتار باید پذیرفت که در صورت وقوع به اقدامی جدی نیاز دارد.